Onwerkelijk gevoel

Sinds een paar weken staat mijn hele leven plotseling in een ander licht. Ik heb een aantal nieuwe puzzelstukjes in handen gekregen waardoor heel veel dingen bij elkaar komen en opeens een soort van logisch lijken. Dat is zowel verhelderend als heel pijnlijk. Ik ga hierover verder niet in detail treden, maar waar het op neer komt is dat het afgelopen jaar voor mij nu voelt als een leugen. Dat is een heel leeg, heel eenzaam en heel onwerkelijk gevoel. Aan de andere kant voelt het als een enorme mijlpaal omdat er opeens zoveel duidelijk wordt. Ondanks alle pijn is mijn gevoel van onrust nu weg.

onwerkelijk-05.jpg

Al sinds ik in oktober terugkwam in Nederland begreep ik niet meer zo heel goed wat er allemaal was gebeurd. Ik ervoer een soort vaagheid en kon niet duiden wat er precies was misgegaan. Dat is nu voor een groot deel opgehelderd en dat betekent ook dat ik het kan loslaten. M’n schuldgevoel, m’n verwarring: het hoeft niet meer. Die opluchting is heel fijn; het lag voor het grootste deel dus niet bij mij en ik kan verder met mijn leven. Ik kan mezelf recht in de spiegel aankijken, een nieuwe start maken en nieuwe deuren openen.

onwerkelijk-03.jpg

onwerkelijk-02.jpg

Toch zullen deze nieuwe ontwikkelingen nog wel een staartje krijgen. Was het maar zo simpel dat ik het naast me neer kon leggen en door kon gaan. Naast de opluchting komt er ook een hoop pijn, boosheid en teleurstelling naar boven. Ik ben een stukje vertrouwen verloren en waar ik vroeger heel naïef was zoek ik nu overal iets achter. Soms voel ik me opeens heel dom, twijfel ik aan alles, vooral aan mezelf, waardoor ik continu opzoek ga naar bevestiging. In het analyseren van mezelf ben ik redelijk goed; ik realiseer me dan ook dat ik bepaalde dingen doe en ik weet waarom ik ze doe. Nu moet ik alleen de knop gaan omzetten. Niet zwelgen in dit verdriet, niet meegaan in mijn uitspattingen en impulsen, maar weer voor mezelf kiezen.

Onvoorwaardelijk

Soms komen mensen binnen
Soms precies op tijd

Soms denk je dat je iemand kent
Soms niet
Achteraf

Sommigen ken je lang
Anderen kort
Zegt niks
Gevoel zegt soms genoeg

Veel lol, veel lachen, veel verdriet
Veel, alles, delen, liefde
onvoorwaardelijk

En we zullen niet vergeten

onvoorwaardelijk-02.jpg

Dichtbij

Ook Lexx had mij gevraagd hem te fotograferen. Een tijd geleden eigenlijk al, vlak nadat ik terugkwam van mijn reis, maar omdat hij de afgelopen periode een beetje van hot naar her zwierf qua woonplek was het er gewoon nog niet van gekomen. Ik vond de manier waarop hij het vroeg wel heel tof, hij wilde geen standaard muziek foto’s, maar foto’s op mijn manier. Dus heel persoonlijk en dichtbij. Leuk natuurlijk, maar ook een uitdaging. Pasgeleden kwam hij een middag bij mij langs met zijn gitaar en heb ik bij wijze van test alvast wat foto’s van hem gemaakt. Binnenkort heeft hij eindelijk zijn eigen plekje en kunnen we serieus aan de slag.

Ben je nieuwsgierig naar de muziek van Lexx, neem dan een kijkje op zijn pagina. Ben je ook muzikant en lijkt het je leuk om met mij samen te werken, stuur me dan een mailtje en we gaan met z'n tweeën iets moois maken.

lexx-02.jpg

lexx-01.jpg

Op slot

Er is de laatste tijd zo verschrikkelijk veel gebeurd dat ik niet zo heel goed weet waar ik moet beginnen met vertellen. Sowieso zat ik de laatste twee maanden behoorlijk op slot en voelde ik niet de behoefte om uit mijn ei te komen. Ik merk dat ik moeite heb om mijn gevoelens goed op te schrijven zonder daarbij met mijn vinger te wijzen, verwijten te maken of teveel in detail te treden. Het is moeilijk om een goede vorm te vinden om het gebeurde uit de doeken te doen. Naast het feit dat ik gewoon heel slecht in mijn vel zat was ook dat een grote blokkade om te gaan schrijven. Toch moet ik het van me af schrijven en delen, want deze periode is te belangrijk om te verzwijgen.

slot-01.jpg

Begin maart kwam ik terug uit India en dat was ook het moment dat Ronald weer in Nederland aankwam. Hij verbleef vanaf november in Zuid Afrika en Namibië en was daar aan het reizen en relaxen. In eerste instantie is het natuurlijk super fijn om elkaar na vier maanden weer te zien en te spreken. De eerste twee weken hadden we dan ook behoorlijk intensief contact en voelde ons samenzijn bijna als vanouds. Anderzijds was alles natuurlijk anders. Dat koste ons beide erg veel moeite om te accepteren, voor Ronald misschien nog wel meer dan voor mij. Allebei waren we verder gegaan met ons leven, los van elkaar, en dat doet veel pijn als je tien jaar samen bent geweest. Jaloezie, boosheid, ruzies en verwijten zijn het resultaat en na de zoveelste botsing besluit ik dat het beter is om elkaar voorlopig niet meer te zien en minimaal contact te hebben.

Terugkijkend op deze tijd en teruglezend in mijn dagboek, schrik ik van de manier waarop ik over mezelf dacht. Ik zou zelfdestructief zijn en ik herkende en begreep mezelf niet meer. Ik had het gevoel dat ik het niet zou verdienen om gelukkig te zijn en ik haatte mezelf. Behoorlijk heftig om op te schrijven en gelukkig nuanceerde ik deze uitspraken vrij snel. Toch is het bizar dat bepaalde gebeurtenissen en meningen van anderen daarover je zo kunnen laten twijfelen aan jezelf. Ik worstel met een schuldgevoel wat ik gewoon niet zo heel goed kan duiden. Aan de ene kant was het fijn om eerlijk te zijn, om alles op tafel te gooien en zelf een schoon geweten te hebben. Aan de andere kant is het lastig omdat die eerlijkheid ook tegen je kan worden gebruikt, in de zin van verwijten en chantage.

slot-03.jpg

slot-02.jpg

slot-04.jpg

Gelukkig is mijn therapeut er, die me een spiegel voor houdt, en me weer stukje bij beetje op het juiste spoor helpt. Waar ik naar mezelf kijk met hardheid, boosheid en een gevoel van schuld, kijkt hij naar me met mildheid. Dat moet ik zelf ook gaan leren. Sommige dingen waren misschien niet zo verstandig om te doen, maar achteraf kan je daarvan alleen maar leren. Het heeft geen zin om boos te zijn op jezelf, en in die boosheid te blijven hangen, want je kunt het toch niet meer ongedaan maken. Ik moet het laten zijn en niet te hard oordelen naar mezelf.

De impact van alles wat er de afgelopen periode is gebeurd heb ik waarschijnlijk best onderschat. Het is gewoon heel moeilijk en heel zwaar geweest, daarom is het niet gek dat ik opzoek ga naar afleiding. Ik ben de pijn die in mij zit aan het vermijden en verdoven met mijn uitspattingen. Dat is tot op zekere hoogte niet erg, maar ik moet wel kunnen benoemen welke pijn ik vermijd; wat doet er pijn, waarvoor ben ik bang, waarvoor loop ik weg en waarom durf ik niet alleen te zijn.

slot-05.jpg

Na dit gesprek en na mijn verstandige keuze om voorlopig geen contact te hebben met Ronald, lijkt mijn leven even in een iets rustiger vaarwater te komen. Ik bezoek een aantal keer een stilte-sessie in de kerk, niet omdat ik religieus ben, maar omdat het fijn voelt om daar te zitten en niks te zeggen. Heel even ben ik dan alleen met mijn gedachten en zo’n rustmoment in de week voelt goed. Daarnaast blijf ik veel uitgaan en ben ik erg weinig thuis. Het is gewoon heel fijn om lekker op pad te zijn, leuke dingen te doen en lieve mensen te ontmoeten. Misschien ben ik pijn aan het vermijden, maar ik ben ook aan het verdergaan met mijn leven. Dat is prima zolang ik het maar in balans houd.

Geen thuis

Ondanks de tijdelijke verwarring in mijn vriendschap met Jaco blijven we elkaar zien. Vlak na mijn terugkomst in Nederland was ik getuige voor hem in de rechtbank. Sinds vorig jaar loopt er een rechtszaak tegen hem omdat men wil dat hij zijn huis verlaat. Al met al is het een nogal zielig verhaal waarin drie van zijn buurvrouwen zeggen overlast van hem te hebben. Dat zal bij tijd en wijlen ook best zo zijn, maar ze trekken het naar mijn idee behoorlijk buiten proportie. Er wordt zelfs een waar overlast dagboek over hem bijgehouden wat soms simpelweg lachwekkend is. Natuurlijk staan er ook dingen in die wel kloppen, maar over het algemeen is het allemaal nogal overtrokken. Ik heb daarnaast behoorlijk wat leugens gelezen over Jaco in het dagboek die kant nog wal raken.

thuis-03.jpg

thuis-01.jpg

thuis-02.jpg

Jammer genoeg heeft Jaco zijn reputatie en zijn verleden niet mee. De uitspraak van de rechter is dan ook niet in zijn voordeel en half januari moest hij zijn huis verlaten. Dat is best een ding want waar vind je zo snel een ander huis. Dat blijkt inderdaad nog knap lastig en als laatste mogelijkheid bied ik hem aan dat hij voor een week of twee bij mij mag komen wonen. Z’n eigen huis wordt leeg gehaald en z’n spullen worden opgeslagen. Op één van de laatste dagen staan we enigszins verslagen in zijn lege woonkamer. Een paar dagen later staat hij met twee verhuisdozen en z’n beddengoed bij mij op de stoep. De twee weken worden uiteindelijk zes weken en nog heeft hij geen andere woonruimte.

_thuis-04-1.jpg

_thuis-05-1.jpg

Ik vind het allemaal erg lastig want natuurlijk wil ik hem helpen, maar bij mij is het op een gegeven moment wel op. Ik heb zoveel aan mijn hoofd dat ik het allemaal niet meer trek. Daarom verhuist Jaco naar zijn ouders en voorlopig heb ik het contact met hem verbroken, gewoon omdat het teveel was. Het voelt ergens heel egoïstisch, maar ik had even genoeg aan mezelf en kan zijn problemen er simpelweg niet bij hebben.

En alles was goed

india-02.jpg

De afgelopen twee weken was ik voor de stichting PhotoPFC in India om op een school in Narasaraopet een fotografie workshop te geven aan kinderen. De timing had denk ik niet beter kunnen zijn om er even tussenuit te gaan, om even in een andere omgeving te zijn. Er was gewoon veel teveel gebeurd op persoonlijk vlak en ook het verlies van Jackie kwam heel erg binnen. Ik werd daar hard en ongenuanceerd van, een beetje narcistisch zelfs. Ik was bezig met hele banale zaken, zat veel teveel in mijn hoofd. Daar draaide ik telkens in hetzelfde cirkeltje rond en dat ging echt nergens over; allemaal heel loos. Ik was zenuwachtig om te vertrekken naar India, vond het eng om alles weer achter te laten. Ik was bang om dat gevoel van heimwee weer te krijgen wat ik tijdens de reis zo heftig had ervaren. Ik was bang om dingen te missen, mensen, m’n huis, Polly, feestjes. Niets van dat alles heb ik gemist. Het moment dat het vliegtuig landde in Hyderabad, voelde ik dat het goed was, dat het klopte.

india-03.jpg

india-01.jpg

Nederland verschuift naar de achtergrond met al zijn opsmuk en afleiding. Het leven is hier zo mooi, zo puur en zo rustgevend. Vaak zat ik ’s avonds op het dakterras te kijken naar de zonsondergang, de geuren van specerijen, warmte en wierook hangen in de lucht. Heel even heb ik weer zo’n moment van puur genieten, niet nadenken, gewoon zijn en alles was goed. Voordat ik wegging zei ik tegen mensen dat het misschien wel goed voor me zou zijn. Dat India me zou veranderen en me rust zou geven. Als ik heel eerlijk ben geloofde ik dat niet zo erg; ik vond het vooral spannend om te gaan. Ik was bang om heimwee te krijgen en om dingen te missen zoals ik eerder schreef. Tegelijkertijd had ik hele hoge en geen verwachtingen. Hele hoge verwachtingen omdat ik ergens stiekem hoopte dat India het verschil ging maken, en geen verwachtingen omdat ik het gevoel heb dat ik de laatste tijd sowieso nergens echt van kan genieten. Gelukkig heeft het positief uitgepakt, India heeft me omver geblazen. Ik heb echt een gevoel van thuiskomen ervaren, alsof dit mijn plekje is. Angst is de meest nutteloze raadgever ooit. Het heeft helemaal geen zin om je druk te maken. Wat er ook gebeurd, je kan het toch niet voorzien, nooit. Leven met de dag en in het nu, zonder angsten en zonder zorgen, is het mooiste wat je kunt leren. Dat doe ik hier meer dan ooit.

india-04.jpg

india-05.jpg

Na vijf dagen voel ik me echt een ander mens. De dagen zijn zo vol en ik maak zoveel mee dat ik haast geen tijd heb om erbij stil te staan. Ik merk wel dat ik ’s nachts, in mijn dromen veel aan het verwerken ben. Alles en iedereen komen voorbij en dit zijn weer van die momenten waarop ik realiseer hoeveel er is gebeurd en hoeveel er is veranderd. Ik ben de laatste vier maanden losgegaan. Ik heb geëxperimenteerd, mijn grenzen opgezocht, genoten van mijn vrijheid, maar ik was vooral heel erg aan het zoeken. Naar aandacht, naar afleiding, naar verdoving, naar kleine rushes van adrenaline die alle pijn en verdriet naar de achtergrond duwen. Deze periode wil ik gaan afsluiten, achter me laten. India opent mijn ogen want er is zoveel meer in het leven. Ik wil gelukkig zijn, ik wil wat maken van mijn leven. Ik wil alles intens ervaren, zonder die chaos in mijn hoofd. Ik wil geen pijn meer voelen, de pijn die er nog zit moet ik verwerken en een plekje geven. Daarna moet ik geen nieuwe pijn meer maken. Op de laatste dag in India word ik een beetje down wakker want ik wil helemaal nog niet naar huis. Weer naar huis gaan voelt als een nieuwe start en dat wil ik zo graag goed gaan doen. Angst steekt toch de kop weer op, ik ben bang om in mijn oude patronen te vervallen. Dat wil ik niet. Dit is het moment waarop ik heb gewacht, het moment om opnieuw te beginnen.

Tijd bestaat niet

Iets wat al mijn issues even naar de achtergrond laat verdwijnen is mijn lieve, kleine vriend Jackie. Eigenlijk al sinds eind november loopt hij te kwakkelen en moest ik telkens met hem naar de dierenarts. Eerst lijkt het een tia, daarna een zwakke rug, maar na een echo blijkt dat het wel echt menens is. Hij heeft allemaal uitzaaiingen in zijn buikje en de dierenarts ziet het somber in. Ik ga kapot. Mijn lieve Jackie die al ruim tien jaar bij me is zal ik binnen niet al te lange tijd voorgoed moeten missen. Dat kan niet, gaat door mijn hoofd heen, hoe kan ik zonder mijn grootste vriend. Mijn kleine kroelbeestje die niets liever wil dan op schoot liggen, bij me zitten, knuffelen, mijn kruikje in bed. Natuurlijk denk ik er weleens aan, want je hondje gaat hoogstwaarschijnlijk eerder dan jijzelf. Maar dat was de toekomst, abstract. Jack werd in mijn hoofd altijd minstens zeventien. Dat hoorde ik wel vaker; kleine hondjes worden veel ouder dan grote honden. Jackie dus niet, die gaat de dertien niet eens halen.

jackie-01.jpg

Dan moet je een datum gaan plannen om je hondje te laten gaan, hoe doe je zoiets, waarop baseer je dat. De dierenarts gaf aan dat het beter is niet te lang te wachten, omdat het alleen maar bergafwaarts zal gaan. Ik moet natuurlijk met Ronald overleggen, want Jack is ons hondje. Ronald zit in Namibië op dat moment en overweegt zelfs om eerder terug te komen naar Nederland. Dat blijkt niet zo gemakkelijk en uiteindelijk laat hij dat idee varen. We plannen een datum, maar plotseling krijgt mijn sterke vriendje een opleving. Hij lijkt wel aan zijn tweede jeugd begonnen. Zo dubbel, de dag ervoor kon hij niet meer op zijn pootjes staan en nu loopt hij weer te rennen en te vliegen. Ik weet dat ik hiervan niet te blij mag worden, de opleving zal tijdelijk zijn, het is een rommel in zijn buik en dat gaat echt niet meer goed komen. Toch geniet ik van deze mooie momenten. Hoe langer hij bij me blijft, hoe beter. Het is dubbel; je weet dat je iets aan het rekken bent wat niet heel rekbaar is. Ik weet dat het afscheid gaat komen, maar wil mijn hoofd in het zand steken. Het is niet echt en tijd bestaat niet.

De opleving duurt welgeteld vier dagen en dan stort Jackie weer in. Ik durf hem geen moment alleen te laten en ben aan huis gekluisterd. Zijn laatste nachtje slaapt hij dicht tegen mij aan, lepeltje lepeltje liggen we in bed. Ik slaap weinig, Jackie is heel onrustig, begint soms heel zwaar te ademen en verstijft af en toe. Als hij daar zo ligt te vechten schiet ik vol en hoop ik bijna dat er nu een einde aan komt. Dat hij tegen mij aan, rustig thuis, inslaapt. Het gaat zo slecht met hem dat dit niet eens zo’n rare gedachte is en een aantal keer denk ik ook echt dat het zover is. Jack is een taaie, sterk, en hij blijft dapper doorvechten. Ik word die ochtend wakker omdat hij in bed heeft geplast, terwijl hij midden in de nacht, toen ik nog even met hem naar buiten ging om hem uit te laten, niets deed. Ik merk hoe erg hij het vindt.

jackie-02.jpg

jackie-03.jpg

jackie-04.jpg

Ik bel de dierenarts om een afspraak te maken. Het voelt heel raar om een tijdstip af te spreken, omdat je weet wat er dan gaat gebeuren. De hele ochtend zit ik apathisch op de bank met Jackie op schoot. Onophoudelijk aai en kroel ik hem, ruik zijn geur die ik altijd zo lekker vind. Bij de dierenarts zit ik op een stoel, op ooghoogte met Jackie. Ik hou hem alleen maar vast en blijf hem aaien, kroelen en kusjes geven. Tranen rollen bijna geluidloos over mijn wangen. Dit is echt het meest intense verdriet wat ik ooit heb gevoeld. Langzaam loopt het leven uit zijn kleine lijfje en ik heb geen woorden voor wat ik daarbij allemaal voel. Als ik weer buiten sta lijkt het alsof ik dagen binnen ben geweest, maar in werkelijkheid was het maar een half uurtje. Een half uur waarin alles anders werd. Als ik thuiskom voel ik me onwerkelijk. Ik heb Jackie meegenomen omdat we hem die avond gaan begraven op een mooi, rustig plekje. Ook moet Polly weten wat er is gebeurd. Ze schrikt zichtbaar als ze aan het kleine bundeltje snuffelt. Ik denk dat ze wel degelijk begrijpt wat er is gebeurd. Polly is de dagen erna extreem aanhankelijk. In bed ligt zij nu tegen me aan, terwijl ze altijd nogal een einzelgänger was die alleen maar op het voeteneind wilde liggen.

jackie-05.jpg

Polly en ik wandelen door de stad de dag erna en het sneeuwt, langzaam word ik wat rustiger. Op een bepaalde manier voel ik me opgelucht. Ondanks het verdriet is er nu ook rust, maar deze rust slaat al snel iets te ver door in mijn hoofd. Ik heb het gevoel dat alles niet zo heel veel meer uitmaakt. Dingen waarover ik me voorheen heel druk maakte verdwijnen naar de achtergrond. Alles kan ik weg relativeren; ik word er een beetje onverschillig en opstandig van. Het lijkt wel alsof ik de dagen erna de problemen juist opzoek. Ik ben harder, afstandelijker, ik denk dat ik dat onbewust doe, een muurtje optrekken en niks proberen te voelen. Op het moment dat het met Jackie zo slecht ging kwam ik de deur niet uit. De onrust en drang om dingen te ondernemen werd onderdrukt door een nog hevigere onrust over Jackie. Nu hij er niet meer is komt het gevoel van ontvluchten en vermijden in alle hevigheid terug. Ik doe er alles aan om maar niet thuis te hoeven zijn.

Algehele chaos in mijn hoofd

Als ik nu terugkijk op de afgelopen drie maanden herken ik mezelf niet meer. Alle mooie inzichten die ik tijdens mijn voettocht had opgedaan heb ik in de wind geslagen. Ik ga niet in details treden want sommige dingen zijn gewoon te persoonlijk. Mensen hebben mij pijn gedaan en ik heb bepaalde mensen om mij heen pijn gedaan. Er zijn dingen gebeurd waarop ik niet trots ben en deze periode was er één met weinig pieken en heel veel dalen. Toch denk ik dat dit de momenten zijn waarop je echt voelt dat je leeft, hoe moeilijk en verwarrend het allemaal ook is. Sinds november heb ik gesprekken met een therapeut. Dit helpt me in verwerking van alles wat er is gebeurd en wat er nog steeds aan het gebeuren is. Hij geeft me inzicht in mezelf, laat me praten, stelt de juiste vragen en probeert me weer op het juiste spoor te krijgen. Door deze gesprekken kan ik de algehele chaos in mijn hoofd enigszins relativeren.

chaos-01.jpg

Ik heb een aantal momenten gehad waarop ik ben ingestort de laatste periode en de ergste was zo tegen het einde van het jaar. Steeds had ik het gevoel dat ik alles wel trok, dat het wel goed met me ging, maar eigenlijk ging het helemaal niet goed. Toen was daar het kantelmoment, de laatste druppel; het was op, ik trok het niet meer. M’n interesse was weg, m’n focus was weg en m’n concentratie was ver te zoeken. Een week lang was ik aan het zwelgen in zelfmedelijden, om daarna mezelf door elkaar te schudden en weer verder te gaan. Ik ben sterker dan dit en ik kan hier weer uitkomen dacht ik bij mezelf. Dat lukte ook redelijk, mede omdat ik al mijn twijfels en hersenspinsels begon op te schrijven. Ik ging patronen herkennen. Ik was afleiding aan het zoeken, aan het vermijden, alles om maar niet bij mijn gevoel te gaan zitten. Als ik maar bezig blijf en zeg dat het goed met me gaat, hoef ik niet te voelen.

chaos-02.jpg

chaos-03.jpg

Ik snap namelijk niks van mijn gevoelens en zit met heel veel vragen. Wat wil ik, wie ben ik, wat zijn mijn dromen, wat is liefde. Mijn leven is veranderd in een zoektocht naar mezelf, naar afleiding, naar erkenning, naar liefde, naar grenzen. Te midden van al die verwarring heb ik gesprekken met mensen om mij heen die ik vervolgens overdenk tijdens lange wandelingen met Polly en beschrijf in mijn dagboek. Veel van die gesprekken gaan over angsten, onze grootste leidraad lijkt angst. We denken teveel en hebben te hoge verwachtingen waardoor we vergeten ons hart te volgen. Er zijn teveel prikkels, teveel mogelijkheden, en we zijn bang om iets te missen. Leven zonder angsten, zonder je te laten beperken door je gedachten, dat moet toch het mooiste zijn wat er is. Wij denken wel dat we vrij zijn, maar uiteindelijk zien we overal problemen en beperkingen in plaats van mogelijkheden en uitdagingen.

Een thema wat ook telkens terugkeert in mijn hoofd is dat ik steeds denk dat alles straks beter gaat worden. Toen ik vorig jaar onze reis naar India aan het voorbereiden was dacht ik dat het beter werd als ik eenmaal weg was. Toen we onderweg waren kon ik alleen maar denken aan thuiskomen, want dan zou alles vast beter gaan. Nu ben ik thuis en ik ben nog steeds niet gelukkig. Het maakt helemaal niet uit waar je bent en wat je doet. Als het in je hoofd niet goed zit, zal dat je achtervolgen.

chaos-06.jpg

chaos-05.jpg

Steeds weer kom ik tot dezelfde conclusie, of vraag eigenlijk; wat maakt mij gelukkig, wie ben ik en wat wil ik met mijn leven. Ik voel soms een enorme drang om me tijdelijk ergens terug te trekken midden in het bos of een deel van de pelgrimsroute naar Santiago de Compostella te gaan lopen. Zonder telefoon, zonder verleidingen, zonder verplichtingen, zonder mensen. Gewoon helemaal niks en dan voelen wat ik echt voel. Misschien kom ik er dan achter wat ik wil, wat ik belangrijk vind. Waarvan ik droom en waarnaar ik verlang. Waar gaat mijn hart sneller van kloppen; niet uit begeerte of uit hebzucht en angst, maar waarvan word ik echt intens blij. Op het moment dat ik dat weet kan ik die onrust die ik nu ervaar misschien loslaten.

Uit het leven gegrepen

Ik heb de laatste tijd een aantal keer de vraag gekregen van bevriende muzikanten of ik foto’s van ze wil maken. Niet op de momenten dat ze optreden, maar juist op die andere momenten. Uit het leven gegrepen en persoonlijk. De eerste serie foto’s maakte ik van Jiri, een muzikale duizendpoot die ik al jaren ken. Het is natuurlijk altijd zoeken als je iets nieuws gaat uitproberen. Opzoek naar dat persoonlijke ben ik eerst bij hem thuis gaan fotograferen en praten. Jiri is een dromer en een denker en hij wandelt veel, daarom kregen we al snel het idee om een serie foto’s te maken bij de Kralingse Plas. Echte en rauwe zwart wit beelden waren het resultaat.

Ben je nieuwsgierig naar de muziek van Jiri, neem dan even een kijkje op zijn pagina. Ik zou het leuk vinden om meer muzikanten te fotograferen, dus heb je interesse, stuur me dan een mailtje. Wie weet kunnen we iets voor elkaar betekenen.

jiri-01.jpg

jiri-02.jpg

Verwarring en pijn

Met mijn terugkomst in Nederland komt ook Jaco weer terug in mijn leven. In het jaar voorafgaand aan de reis heb ik hem natuurlijk heel goed leren kennen, we hadden intensief contact en we hadden een heel fijne vriendschap opgebouwd. Tijdens de reis miste ik hem dan ook oprecht en nu ik terug ben wordt onze vriendschap al snel nog hechter dan voorheen. Jaco geeft me het gevoel weer thuis te zijn, hij geeft me het gevoel dat mijn aanwezigheid iets toevoegt, dat ik gewenst en welkom ben.

Buiten een klein groepje familie en vrienden voel ik me in die eerste periode dat ik weer hier ben behoorlijk ontheemd en alleen. In de eenzaamheid groeit langzaam het gevoel dat ik meer voor Jaco voel en dat is verwarrend. We verschillen zoveel en hebben twee totaal verschillende levens. Het is niet realistisch en achteraf gezien wilde ik het diep van binnen ook niet. Toch heb ik hem te dichtbij laten komen en op een gegeven moment is er bijna geen weg meer terug. Niet zonder pijn.

verwarring-03.jpg

verwarring-01.jpg

verwarring-02.jpg

Solum

solum-02.jpg

Het wil me de laatste tijd maar niet lukken om iets zinnigs op papier te zetten. Ik heb verschrikkelijk met mezelf in de knoop gezeten. Ik voelde me ongelukkig en kon me er echt niet toe zetten. Ik had natuurlijk heel veel gedeeld tijdens de reis, iedereen leek alles van me te weten. Omdat ik nu in Nederland ben is iedereen opeens veel dichterbij en kon ik bepaalde dingen gewoon niet meer delen. Ik klapte dicht, het was teveel. Na een tijdje miste ik het schrijven en schafte ik een boekje aan met het idee dat ik niet perse hoef te schrijven om te delen, ik kon ook gewoon schrijven voor mezelf. Dat heeft geholpen; sinds kort ben ik weer begonnen. Heel persoonlijk, heel kwetsbaar en gewoon puur voor mezelf om m’n gedachten te ordenen. Door te schrijven schrijf ik dingen ook van me af, gedachten krijgen een plekje en blijven niet rondmalen in m’n hoofd omdat ze zwart op wit staan. Nu heb ik eindelijk weer wat rust en ga ik terugblikkend op de afgelopen periode dan ook weer delen.

Het eerste waarover ik graag wil vertellen is mijn wandeling. Het is alweer even geleden, maar ik denk dat ik beter kan beschrijven wat er die week allemaal is gebeurd omdat ik langer de tijd heb gehad om alles te overdenken. Ik herinner me het moment dat ik in de bus terug naar huis zat. Ik was blij dat ik niet meer hoefde te lopen met een veel te zware rugzak, een overbelaste enkel en heel veel spierpijn. Ik keek uit het raam en bedacht me wat ik over de wandeling kon vertellen, wat ik had geleerd. Ik wilde dat ik kon vertellen dat ik onderweg allemaal openbaringen had gehad, dat ik wist hoe ik vanaf dat moment verder moest gaan, dat alles een plekje had gekregen in mijn hoofd, maar dat was niet zo. Het was een mooie tocht; fysiek zwaar en mentaal bevrijdend. Lichamelijk zat ik er doorheen, maar mentaal had ik nog weken door kunnen lopen. Nu ik terugkijk ben ik jaloers op bepaalde gevoelens en inzichten die ik onderweg had en nu weer kwijt lijk te zijn.

solum-03.jpg

De eerste dag van mijn tocht moest ik inkomen. Ik denk dat ik me op het fysieke gedeelte echt had verkeken. Het lijkt een makkie om in vijf dagen tachtig kilometer te lopen. Het stelt ook niet veel voor, mits je geen rugzak vol camera apparatuur, laptop, kleding, slaapzak en statief op je rug hebt hangen. Eigenlijk gaat het de eerste dag al mis met mijn rechter enkel; die is na twaalf kilometer overbelast en dik. Als ik het eind van die eerste middag in Schoonhoven aankom vraag ik me dan ook serieus af waaraan ik ben begonnen. De volgende ochtend herpak ik mezelf en trek ik heel zorgvuldig mijn schoenen aan; ik strik m’n veters secuur: niet te los en niet te strak, en installeer mijn rugzak precies goed op m’n rug. Vol goede moed ga ik weer op pad, het is een prachtige ochtend met veel zon. Langs de Lekdijk zijn op verschillende plekken recreatiegebieden aangelegd. Hier zijn picknicktafels en toiletten, wat erg handig is. Als ik zit te lunchen bij zo’n plek begint het te regenen. Ik had net al m’n spullen uitgepakt en wilde foto’s gaan maken, maar moest nog een nieuw rolletje in m’n camera doen. Op stel en sprong prop ik alles weer in m’n tas en trek me terug op een toilet. Hier vervang ik m’n rolletje, organiseer m’n tas opnieuw en doe m’n regenhoes eromheen; capuchon op en gaan. Ik besluit naast de dijk, in het gras te gaan lopen. Geen slimme beslissing want binnen no time zijn m’n tenen nat van het gras. Toch, terwijl ik daar zo loop voel ik me blij en trots. Los van alle fysieke ongemakken voel ik me intens gelukkig. Het lijkt alsof er iets binnenin mij zit wat maakt dat ik gelukkig ben en de spierpijn, zware tas en regen deren me niet meer. Ik weet dit gevoel vast te houden en als ik ’s avonds op mijn slaapplek aankom voel ik me vooral voldaan en opgetogen ondanks alle spierpijn.

solum-07.jpg

solum-05.jpg

De volgende ochtend is die spierpijn echter wel heel heftig; alles doet zeer, nog los van mijn mega dikke enkel. Het eerste deel van de route is heel zwaar. Dat komt ook omdat dit stuk door stedelijk gebied loopt, geef mij maar een verlaten dijk en uitgestrekte weilanden. Als ik de bebouwing achter me laat, gaat het lopen vanzelf beter en kom ik in een ritme. Ik ga tellen in mijn hoofd, één, twee, drie, vier; één, twee, drie, vier, dit helpt me om mijn ritme vast te houden. Aan het einde van de middag moet ik een pont nemen over de Lek naar Culemborg, omdat er aan mijn kant van de rivier geen slaapplek te vinden is. Op de pont heb ik weer zo’n klein sprankje geluk; ik kijk uit over de rivier, voel de regen op m’n gezicht en voel me trots omdat ik het alweer drie dagen volhou. Dag vier start ik dan ook heel positief. Als ik halverwege ben stop ik om te lunchen en dat was dus geen goed idee. Wanneer ik na een half uur weer verder loop voel ik me verschrikkelijk. Het is zo zwaar en de spierpijn is zo hevig, dat ik bijna de neiging heb om te gaan kruipen. Met heel veel pijn en moeite kom ik aan bij de bed & breakfast waar ik die nacht zal slapen.

solum-01.jpg

Gesloopt installeer ik me op bed met een deken, thee en een filmpje. Na een tijdje val ik in slaap. Als ik wakker word voel ik me heel verdrietig, eenzaam en koud. Ik ben volkomen leeg en lig een tijdje apathisch naar het plafond te staren. Over een paar uur ben ik jarig en vier ik voor het eerst in mijn leven mijn verjaardag helemaal in mijn eentje en voor het eerst tijdens m'n wandeling voel ik me ook echt heel alleen. Ik val in een rusteloze slaap en wordt de volgende ochtend moe wakker. De gedachte dat ik nog maar één dag hoef te lopen beurt me enigszins op; ik moet het halen want ik ben er nu toch bijna en het is ook nog eens prachtig weer. Na een heerlijk verjaardags ontbijt ga ik op pad. Ik durf niet meer te stoppen voor de lunch en loop stug door. De kilometers verdwijnen onder mijn voeten en al snel hoef ik nog maar een klein stukje. Uiteindelijk, na vijf dagen afzien, strompel ik het vakantiepark op waar mijn oma vroeger woonde. Ik krijg de sleutel voor mijn trekkershut en dump m’n spullen binnen. Vervolgens ga ik met m’n blote voeten in het gras op het bankje voor mijn hut zitten om te genieten van het zonnetje. Die avond slaap ik helemaal alleen in een trekkershut in het bos, maar ik voel me niet meer eenzaam. Ik voel me niet meer verdrietig. Ik voel me sterk en trots.

solum-04.jpg

solum-06.jpg

Nu achteraf, zie ik pas hoe mooi mijn wandeling is geweest. Ik zat zo dicht op mijn emoties en had zo weinig afleiding dat ik die emoties ook echt kon voelen. De gelukkige gevoelens werden niet onderdrukt door wat dan ook en de ongelukkige gevoelens kon ik niet onderdrukken. Vooral die momenten dat ik me intens gelukkig voelde wil ik koesteren. Op een bepaald moment werd me door twee verschillende mensen aangeraden het boek De kracht van het nu te gaan lezen. Dit ben ik toen maar gaan doen. Ik heb het nog niet uit, want het is geen boek wat je in één keer uit moet lezen. In het beginsel gaat het erover dat we op bepaalde momenten moeten ophouden met denken. Het merendeel van ons denken bestaat uit doelloos denken of dwangmatig denken. Het is zo’n gewoonte dat we er niet mee kunnen stoppen, als een verslaving. Op het moment dat we ons dit realiseren zijn we ons bewust van het feit dat we denken en ontstaat er een breuk in de gedachtestroom; een moment van niet-denken. Tijdens zo’n moment ervaar je een soort rust en stilte in jezelf. Je voelt een subtiele opwelling van vreugde uit je binnenste komen, een staat van zuiver bewustzijn. Ik heb het gevoel dat ik dit tijdens het lopen heb ervaren.

Kwetsbaar

Ruim twee weken ben ik alweer in Nederland en nu pas lukt het me om iets te schrijven. De eerste paar dagen werden overheerst door een gevoel van rust, waardoor ik des te meer merkte hoe moeilijk de weken daarvoor waren geweest. Ik was heel blij om iedereen weer te zien, om met anderen te kunnen praten en om gewoon even zorgeloos te zijn. Het is bijzonder om te merken hoezeer mensen hebben meegeleefd. Iedereen lijkt mijn verhalen te hebben gelezen en iedereen weet wat er is gebeurd. Dat had ik niet verwacht. Ik krijg veel complimenten over het feit dat ik me zo kwetsbaar heb opgesteld, dat ik alles zo open heb gedeeld. Op het moment dat ik die dingen beleefde en deelde, voelde dat helemaal niet zo. Nederland was zo ver weg, het was een grote onbekende waarmee ik mijn gevoel deelde. Op het moment van schrijven voelde het als het meest logische om te doen, om gewoon open en eerlijk alles te delen, want wat moest ik anders. Nu pas, nu ik iedereen spreek die het heeft gelezen, nu pas voel ik me kwetsbaar.

kwetsbaar-01.jpg

Ik wil graag een soort voorlopige conclusie schrijven over alles wat is gebeurd, maar dat lukt niet. Als ik achteraf kijk naar de reis en wat er tussen mij en Ronald is gebeurd, begrijp ik het niet meer. Ik weet het gewoon niet, waar het is mis gegaan. Volgens mij kun je dat alleen voelen als je er middenin zit. Daarom ben ik blij dat ik onderweg zoveel heb geschreven, zodat ik dat gevoel kan terughalen. Zodat ik nog enigszins kan voelen wat ik toen voelde.

Ik merk dat ik het moeilijk vind om alleen te zijn en probeer steeds mensen om me heen te hebben zodat ik niet teveel hoef na te denken. Dat maakt het wel lastig om mijn focus te houden op mijn werk. Ik wil mijn voetreis voorbereiden, maar zodra ik alleen achter de computer zit, ga ik tobben en krijg ik een onbestemd gevoel. Op een gegeven moment heb ik mezelf gewoon een deadline gegeven; ik zal op negentien oktober vertrekken en voor die tijd moet alles geregeld zijn. Ik vind het spannend om te gaan. Het stelt qua afstand en tijd natuurlijk niet zo heel veel voor. Wat de echte uitdaging is, is dat ik alleen ben, dat ik zelf mijn beslissingen moet nemen, dat ik zelf contacten moet leggen. Hoe ga ik daar mee om, zowel persoonlijk als fotografisch.

Alles staat met elkaar in verbinding

verbinding-02-1.jpg

verbinding-01-1.jpg

Over een paar dagen ben ik weer in Nederland en na ruim vier maanden reizen is dat een vreemd gevoel. Het maakt me een beetje melancholisch en ik denk veel terug aan deze tijd, maar dan een jaar geleden. Ik was toen net afgestudeerd en druk bezig met het voorbereiden van deze reis. Alles had ik al rond in mijn hoofd; wat ik zou gaan doen, hoe het moest worden, welke foto’s ik ging maken. Als ik nu terug kijk naar wat ik heb gemaakt en naar alles wat we hebben meegemaakt, is het helemaal anders geworden. Dat maakt me verdrietig omdat ik niet aan mijn verwachtingen heb voldaan, en bang om anderen teleur te stellen.

Aan de andere kant echter, begin ik het steeds interessanter te vinden hoe het project zich heeft ontwikkeld. Ik zie het als iets wat door blijft gaan, wat zich blijft vormen en ontvouwen. De reis begon als iets wat we samen gingen doen en nu gaan we allebei onze eigen weg. Dat is verdrietig maar ook goed denk ik.

verbinding-03.jpg

Toch hebben we beide een knoop in onze maag nu het afscheid zo dichtbij komt. Het is echt wel moeilijk na ruim tien jaar samen; we hebben met z’n tweeën zoveel meegemaakt. Ondanks dat heb ik geen spijt van de beslissing; op deze manier geven we elkaar de ruimte om verder te ontwikkelen en om het leven te gaan leiden wat we zelf willen. De reis heeft ons geholpen en die laatste zet gegeven. We hebben knopen doorgehakt die we in Nederland niet konden doorhakken en beslissingen genomen die we eerder niet konden nemen.

Ik borrel alweer van de ideeën en dromen die ik wil gaan waarmaken. Sowieso blijft India op mijn verlanglijst staan en voor nu heb ik veel zin in mijn kleine solo reis die ik binnenkort ga ondernemen. Stiekem begin ik deze al weer vorm te geven in mijn hoofd, maar dit probeer ik zo veel mogelijk te onderdrukken. Ik wil dat het vanzelf ontstaat. Dat er geen verwachtingen zijn zodat er ook geen teleurstelling zal zijn. Wie weet wat er weer voort komt uit die reis. Misschien een nieuw idee, een nieuw project binnen het grotere geheel. Als ik terugkijk op het werk wat ik de laatste twee jaar heb gemaakt komt eigenlijk alles uit elkaar voort. Alles staat met elkaar in verbinding en het werk ontvouwt zich op een natuurlijke manier. Ik hoef alleen maar mee te gaan en mijn intuïtie en ingevingen te volgen.

verbinding-04.jpg

Alleen op pad

Na alle avonturen in Georgië zijn we inmiddels in Europa en dat is een dubbel gevoel. Het is fijn dat we straks allebei ons eigen ding kunnen gaan doen. Het klinkt misschien raar, maar ik kijk er naar uit om afscheid te nemen en alleen te zijn. Ik hoop dat dit ons gaat helpen om dingen op een rijtje te zetten en dat ik straks zelf kan bepalen wat ik wil. Nu zitten we in een soort twilight zone, de overgang van ons leven samen onderweg, en ons leven alleen. Ik heb er vrede mee, maar natuurlijk zijn er af en toe botsingen. De auto is niet heel groot en ik heb niet altijd de mogelijkheid om alleen te zijn als dat nodig is. Daarnaast is het op een bepaalde manier ook moeilijk om weer in Europa te zijn, al die bekende plekken, de landen waar we op de heenweg ook waren. Toen nog vol vertrouwen en verwachtingen en nu weet ik dat het niet is gelukt; de reis, het dichter bij elkaar komen. Dat maakt me verdrietig.

alleen-01.jpg

alleen-02.jpg

Toch probeer ik niet teveel te blijven hangen in negativiteit want dat heeft geen zin; het is zoals het is. Mijn focus wil ik verschuiven naar alles wat ik heb geleerd. Ik heb persoonlijk veel ontdekkingen gedaan over wat ik wil en wat ik belangrijk vind, maar ook in mijn fotografie ben ik gegroeid. Ik was altijd al op zoek naar betekenis, naar beeldmetaforen. Foto’s die verbeelden wat ik voel en onderweg heb ik dat meer dan ooit gedaan. Ik herken die beelden lang niet altijd meteen; soms maak ik gewoon intuïtief een foto. De ene keer vind ik dan achteraf alsnog betekenis, de andere keer niet. Daarnaast ben ik gaan experimenteren, beelden gaan maken die ik voorheen nooit zou hebben gemaakt. Soms pakt dat goed uit, soms niet. Ik weet mijn valkuilen, de dingen waarvoor ik bang ben en die ik eng vind. Onderweg heb ik misschien nog niet al mijn bevindingen optimaal ingezet, maar in de toekomst gaan ze me zeker helpen.

Mijn grootste valkuil is dat ik afwachtend ben; ik ben bang om alleen op dingen af te stappen en verschuil me dan achter Ronald. Hij praat wel, hij maakt wel contact. De momenten dat ik alleen op pad ging merkte ik dat ik beter tot m’n recht kwam. Niet alleen met fotograferen, ook in sociale situaties kwam ik veel meer uit mijn schulp. Ik ben altijd verlegen geweest en Ronald is juist het tegenovergestelde, dus dan is het voor mij makkelijk om achter hem te blijven staan. Ik moet nu gaan leren om zelf het heft in handen te nemen, om alleen dingen te ondernemen. Straks, als ik alleen ben, zal ik wel moeten en dat lijkt me een goede ontwikkeling. Natuurlijk was dit op reis nog wat moeilijker dan thuis; ik spreek de taal niet, ik begrijp de gebruiken niet, het referentiekader is compleet anders en ook dat maakt het lastig. Maar een stap in de goede richting is dat ik ga leren op mezelf te vertrouwen en om zelf beslissingen te nemen.

alleen-03.jpg

alleen-04.jpg

alleen-05.jpg

Over een week of twee ben ik terug in Nederland en wil ik, naar aanleiding van alles wat ik onderweg heb ontdekt en geleerd, het één en ander gaan onderzoeken over mezelf. Ik ga te voet een korte reis maken van mijn ouderlijk huis naar het huis waar mijn oma vroeger woonde. Wat er onderweg gaat gebeuren en wat ik ga fotograferen wil ik helemaal open laten. Van tevoren ga ik in gesprek met mijn ouders en duik ik in oude fotoalbums om erachter te komen hoe ik was als kind, als puber, en waarom ik ben zoals ik ben. Het wordt een onderzoek naar mezelf dus. Ik wil ervaren hoe het is om alleen iets te ondernemen en ik begin klein; een voetreis van een kilometer of tachtig. Dat is te overzien, ik ben onderweg en tegelijk dicht bij huis, ik snap de mensen, de taal en de gebruiken. Het is een experiment en ik ben heel benieuwd wat eruit gaat komen.

Durven dromen

Ronald blijft tobben en weet niet goed wat hij met z’n leven aan moet. Hij dacht altijd dat reizen, zonder verder doel, voor hem voldoende was om gelukkig te zijn. Dat blijkt dus niet helemaal waar. Hij wil reizen, maar het waarom is iets wat hij nog moet ontdekken. Een paar dagen terug hadden we het hier over en dat gesprek verwarde me enigszins. Ik dacht altijd dat Ronald heel duidelijk voor ogen had wat hij wilde in zijn leven, maar dat is niet zo. Hij ziet het juist andersom; dat ik een duidelijk doel heb terwijl hij geen flauw idee heeft wat hij wil.

De waarheid zal misschien ergens in het midden liggen, we zijn allebei behoorlijk zoekende momenteel. Om deze reden ben ik veel aan het lezen de laatste tijd en een boek wat ik recent heb uitgelezen is De alchemist. Een prachtig boek over het waarmaken van je eigen legende; datgene wat je altijd al hebt willen doen. Schijnbaar weten wij allemaal wat onze eigen legende is in het begin van onze jeugd. Op die leeftijd is alles duidelijk en durven we nog te dromen. Met de tijd vergeten we onze legende of denken we dat het onmogelijk is om deze waar te maken. Om er achter te komen wat jouw legende is moet je de tekens volgen en de universele taal leren verstaan; het herkennen en interpreteren van geluk en toeval.

dromen-02.jpg

dromen-01.jpg

De grootste fout die Ronald en ik hebben gemaakt is denk ik het verwarren van onze dromen. Ronald wilde gaan reizen, waarheen maakte voor hem in principe niet zoveel uit. India zou een goed uitgangspunt kunnen zijn omdat hij dan de droom van Laurens waar zou kunnen maken. Ik vond dat zo’n mooi gegeven dat ik als het ware aan de haal ben gegaan met zijn droom. Ik maakte het de mijne, maar toen we eenmaal op pad waren verloor die droom met de minuut aan betekenis. Omdat het niet mijn droom was misschien. Begrijp me niet verkeerd, ik geloofde in de reis en dacht ook dat ik wilde reizen. Ten slotte was ik al twee keer eerder met Ronald mee geweest naar Afrika en dat vond ik helemaal te gek. Wat ik dan ook niet snap is waarom het nu zo is misgegaan. Kennelijk zijn we de afgelopen vier jaar dermate veranderd dat we het niet meer kunnen, samen reizen. We zijn geen soulmates meer om Ronald aan te halen. Vroeger hadden we genoeg aan elkaar en nu niet meer. Dat doet pijn en het zet me aan het denken.

dromen-06.jpg

dromen-05.jpg

dromen-04.jpg

Wat wilde ik altijd al doen toen ik klein was. Op sommige momenten wilde ik inderdaad fotograaf worden, maar de reden hiervoor was vooral het feit dat mijn vader fotograaf was. Daarnaast wilde ik ook juf worden omdat ik m’n juf lief vond en verzorger in een dierentuin omdat ik dieren leuk vond. Ik denk niet dat je legende gaat over het vinden van het juiste beroep. Door je beroep, of elke andere invulling van je leven, moet je kunnen doen wat je altijd al hebt willen doen. Als kind was ik altijd aan het tekenen en aan het spelen met mijn poppenhuis en lego. Ik wilde dingen maken en verhalen verzinnen. Dat heb ik eigenlijk nooit los gelaten en is de reden van mijn uiteindelijke beroepskeuze. Fotograaf zijn is voor mij puur een middel om te kunnen doen wat ik wil doen; creëren en vertellen. Vertellen over mezelf, over anderen, over alles wat me bezig houdt en waarvan ik het de moeite waard vind om te delen. Wat mooi is aan het delen van persoonlijke verhalen is dat ze uiteindelijk ook universeel zijn. Persoonlijke, kleine verhalen zijn de beste manier om grote thema’s als bijvoorbeeld liefde en verlies met anderen te delen. Omdat het herkenbaar is komt het binnen.

dromen-07.jpg

Ik begrijp wel wat Ronald bedoelt; ik heb inderdaad best een duidelijke invulling van m’n leven als ik straks weer in Nederland ben. Ik heb een paar jaar geleden mijn hele leven overhoop gegooid door mijn opleiding fotografie te beginnen. Die heb ik inmiddels afgerond en ik heb veel vrij werk gemaakt. Zaak is nu mijn werk onder de aandacht te brengen en te proberen om eindelijk eens wat geld te gaan verdienen met mijn fotografie. Hoe ik dat ga doen weet ik nog niet precies, maar ik heb wel ideeën. Ronald heeft z’n baan opgezegd voordat we weg gingen en het liefste wil hij heel iets anders gaan doen. De vraag waarmee hij loopt te worstelen is wat. Ik herken die worsteling heel erg omdat ik die een jaar of vijf geleden zelf ook had en overal om me heen zie ik mensen die met dezelfde vraag zitten. De moeilijkste vraag en misschien tegelijkertijd de makkelijkste vraag in het leven. Want wat je graag wilt doen in je leven kunnen de meeste mensen vaak wel verwoorden. Hoe je een invulling van je leven vindt waardoor je ook daadwerkelijk je eigen legende kunt waarmaken is weer een heel ander verhaal.

Een onmogelijke reis

onmogelijk-01.jpg

We hebben een weekje ondergedoken gezeten in de bergen van Georgië. Geen internet, geen mensen, bijna geen bereik; even helemaal niks zodat we tot onszelf konden komen. Het is niet niks waar we allemaal mee lopen te tobben en deze rust heeft ons geholpen om het allemaal een plekje te kunnen geven. We hebben flink wat knopen doorgehakt, dat viel niet mee maar het lucht wel op. Naast onze persoonlijke problemen zat het met de route natuurlijk ook al niet echt mee. Dit, en alle issues tussen ons, hebben geleid tot de volgende beslissing; we gaan niet opgeven, maar we gaan onszelf en elkaar wel wat lucht geven. Omdat het nu niet mogelijk is om India per auto te bereiken, maken we het niet moeilijker dan het al is. We gaan in een rustig tempo terugrijden naar Europa. Daar aangekomen gaan we een maand onze eigen gang, zonder elkaar.

onmogelijk-03.jpg

onmogelijk-02.jpg

Ik ga deze maand gebruiken voor een experiment. Hoe ben ik als ik alleen ben, als ik iets helemaal in mijn eentje onderneem. Ik moet het allemaal nog uitdenken en vorm geven, maar ik wil tegelijkertijd niet teveel vastleggen zodat er ook geen verwachtingen zijn. Het is puur voor mezelf, een mini project binnen dit grotere project, en ik zie wel wat eruit gaat komen. Beelden en teksten zijn fijn, maar het belangrijkste vind ik het krijgen van inzicht in mezelf. Ronald weet nog niet precies wat hij die maand gaat doen. Het belangrijkste is rust in z’n hoofd.

Als het na deze tijd goed voelt en we hebben er weer vertrouwen in, dan vliegen we naar India om de reis af te maken. Het is jammer en het is niet zoals we het van tevoren hadden bedacht, maar de ruimte die we onszelf hebben gegeven voelt wel goed. Door het nemen van deze beslissing hebben we allebei weer wat rust gekregen. De afgelopen week hebben we echt goed met elkaar kunnen praten en belangrijker nog, naar elkaar geluisterd. Niet alleen bij mij, ook bij Ronald zijn er veel emoties los gekomen. Hij begint eindelijk te verwerken, niet alleen het verlies van Laurens, ook dingen uit zijn jeugd. Zoals hij zelf zegt ging hij altijd maar door, hij stond niet stil bij de dingen die hij voelde. Op een gegeven moment is dat klaar, het is op en nu komt het allemaal naar buiten. Nog steeds deelt hij lang niet alles met me, dat hoeft ook niet. Dit is een begin.

onmogelijk-05.jpg

onmogelijk-07.jpg

onmogelijk-06.jpg

We begonnen ooit met het maken van Laurens’ reis, maar zoals ik eerder al schreef is dit onmogelijk; een onmogelijke reis. We kunnen de reis van Laurens niet maken. We kunnen hooguit onze eigen reis voor Laurens maken. Hoe deze reis zich zou ontwikkelen konden we alleen maar raden, net zoals Laurens’ reis naar alle waarschijnlijkheid niet was gegaan zoals hij van tevoren had gedacht. Een reis als deze is grillig, net als de gedachten, emoties, ideeën en gevoelens die in onze hoofden rondspoken. Maar tegelijkertijd bestaat de reis bij de gratie van deze gedachten, zonder zou hij nooit zijn ontstaan. Al ver voor we Rotterdam achter ons lieten is de reis begonnen en hij zal ook niet eindigen op het moment dat we in India aankomen. Hooguit zal hij veranderen, zoals onze gevoelens en gedachten veranderen. Er is geen doel en ook geen einde, enkel de stroom waarop we ons laten meevoeren. We doen het beste wat in ons vermogen ligt, maar sommige dingen heb je niet in de hand en moet je laten gebeuren. Er bestaat geen opgeven en geen doorgaan, enkel meegaan.

Verwachtingen

Na onze drama week in Teheran rijden we terug naar Turkije om door te steken naar Georgië. Van ons goede voornemen om rustig aan te doen en nog het één en ander van Iran te bekijken komt niks terecht. Het is zo verschrikkelijk warm en we zijn zo ongelukkig met de hele situatie dat we in twee dagen naar Turkije racen. Eenmaal daar kunnen we weer rustig aandoen en proberen we opnieuw een beetje te genieten. Na een paar relaxte dagen in het zuiden van Georgië rijden we verder naar de hoofdstad, waar we wederom wat dingen moeten regelen. Hoe dichterbij we komen, hoe stiller en ongelukkiger we worden. Weer dingen regelen en weer een warme hoofdstad, maar het is natuurlijk niet eerlijk om onze zwaarmoedige gedachten hieraan toe te schrijven. Als ik verder ga graven lijkt dit voort te komen vanuit teleurstelling.

verwachtingen-02.jpg

verwachtingen-01.jpg

Allebei hadden we hoge verwachtingen van deze reis, drie jaar lang hebben we er naartoe geleefd en nu valt het eigenlijk tegen. Tot aan hier hebben we onze gevoelens opgekropt, maar nu komt het er in alle hevigheid uit. Boosheid, verwijten, onbegrip; de bom barst. Het lijkt wel alsof we twee individuele reizen zijn gaan maken, maar dan samen. Toen we nog thuis waren gingen we zo op in onze eigen dingen en als ik terug kijk hebben we geen moment echt samen iets voorbereid. We leefden langs elkaar heen en nu zitten we elke dag op elkaars lip en dat botst.

Ik schreef al eerder over onze ruzie in Griekenland. Het confronterende gesprek wat we toen hadden kwam er onder andere op neer dat we niet weten of we nog wel bij elkaar willen zijn. We hebben toen besloten om het straks in Nederland een tijdje los van elkaar te gaan proberen, zodat we ons allebei kunnen focussen op de dingen die we echt willen. Dit had ik eerder nog niet willen delen omdat het altijd weer had kunnen veranderen. Maar het werkt niet, we zijn allebei ongelukkig; we maken elkaar ongelukkig. Het voelt ondankbaar en verkeerd, we doen iets wat iedereen zou willen doen, maar we genieten er niet van.

verwachtingen-03.jpg

verwachtingen-04.jpg

Voor mij ging de reis over heling, over dichter bij elkaar komen en onze gevoelens met elkaar delen. Ik wist al dat we niet op één lijn zitten met de dingen die we willen in ons leven. Ik hoopte dat we met de reis tot een oplossing konden komen, dat alles op z’n plaats zou vallen. Maar alles lijkt juist meer te ontwrichten. Ronald had nooit een bedoeling als deze met de reis. Hij wilde gewoon reizen zoals we ook in Afrika al reisden. Zonder groter doel, zonder moeilijkheden, gewoon weg uit Nederland en reizen. Ik maak het naar zijn idee allemaal veel te groot en veel te zwaar. Maar juist omdat ik met al deze grote gevoelens worstel en ze niet kan delen, voel ik me eenzaam. Ik weet dat er bij Ronald ook allemaal dingen boven komen, maar we kunnen er niet met elkaar over praten. Het lukt gewoon niet en dit frustreert me enorm.

verwachtingen-05.jpg

Donkere wolk

Inmiddels zijn we alweer even in Iran, het landschap is prachtig en de mensen zijn heel lief en gastvrij. Toch hangt er al ruim een week een donkere wolk boven ons. We zijn zo aan het struggelen met onze gevoelens, met wat we willen, met de route. Onze veilige reis cocon lijkt niet te zijn teruggekeerd. In tegendeel, de omgeving lijkt meer en meer invloed op onze reis te krijgen. Niet in positieve zin, we zijn bezig met zaken waarmee we ons helemaal niet bezig willen houden en de hele situatie staat ons erg tegen. In Teheran moeten we ons visum voor India aanvragen en daarmee begint de ellende pas echt. Het leek een fluitje van een cent, maar niets is minder waar. Na zes dagen, vier reizen naar twee verschillende ambassades en heel veel papierwerk zijn we nog niet veel verder. We zitten hier al een week, ons humeur zit op het nulpunt en de hondjes zijn doodongelukkig in de warmte. Bovendien lopen zowel ons visum voor Iran als Pakistan af als we hier nog langer moeten wachten. Hoe gaan we verder.

donkerewolk-01.jpg

donkerewolk-02.jpg

donkerewolk-03.jpg

Er zijn heel veel opties, maar allemaal hebben ze ook nadelen. We kunnen natuurlijk gewoon doorrijden naar Pakistan en het visum daar aanvragen. Dit zou echter betekenen dat we een aantal dagen in Islamabad moeten verblijven. Pakistan zie ik al helemaal niet zitten omdat het er zo onveilig is. Als we er dan doorheen moeten doen we dat het liefst snel. We kunnen ook naar Dubai rijden en vanaf daar verschepen, maar dit is heel duur. Het zou betekenen dat we zelf moeten vliegen naar India, met de hondjes en al onze spullen. Een heel gedoe wederom en ook dit voelt niet goed. Het noorden lijkt over te blijven als optie. Terugrijden en dan via Turkije doorsteken naar Georgië. Vanaf daar kunnen we doorrijden naar Rusland, Kazachstan en Kirgizië. Vervolgens moeten we een klein stukje China doorkruisen naar het noorden van Pakistan vanwaar we naar India rijden. Een hele omweg, maar de landen spreken ons erg aan, het zou een toffe route kunnen zijn.

donkerewolk-05.jpg

De hele reis voelt voor mij op het moment vooral als een worsteling. We hebben ruzies, discussies en we denken ongeveer net zo vaak aan stoppen als aan doorgaan. Zelfs Ronald lijkt er soms helemaal doorheen te zitten en twijfelt aan alles. Stoppen voelt als falen, vooral naar zichzelf toe, en de reis is niet wat hij ervan verwacht had. Dit ligt aan de landen waar we doorheen reizen, alle onmogelijkheden waar we tegenaan lopen, maar het ligt ook aan mij. Ik ben één brok emotie en ik kan me voorstellen dat het niet fijn is om met mij samen te reizen momenteel. Beslissingen nemen is een crime. Ik zie overal gevaren en zie alles mislukken. Ronald twijfelt overal aan; steeds als het erop lijkt dat we een beslissing hebben genomen vraagt hij zich toch weer af of we wel het juiste doen.

donkerewolk-07.jpg

donkerewolk-04-1.jpg

We proberen het los te laten en ons te laten meevoeren op de gebeurtenissen. Maar hoe ga je daar in mee, je hebt altijd de mogelijkheid en de neiging om er tegenin te gaan. Hoe ga je om met al die factoren van buitenaf, alle beperkingen van praktische aard. Dat dit ook een onderdeel is van reizen kunnen we maar moeilijk accepteren. Ik probeer de focus zoveel mogelijk op het nu te leggen en minder op de eindbestemming. Aanvoelen wat voor nu het beste is en daarnaar handelen. Deze reis is werkelijk het moeilijkste wat ik in m’n hele leven heb ondernomen, zowel fysiek als mentaal. Ik hoop dat onze beslissing om naar het noorden te rijden de juiste is en dat we snel weer wat beter in ons vel zitten.

Leven onderweg

onderweg-02.jpg

Het is bijzonder wat reizen allemaal teweeg brengt. Ik merk dat we allebei erg bezig zijn met wat we willen in ons leven. Wie we zijn, waar we blij van worden, wat we belangrijk vinden. Ronald opent zich steeds meer en deelt zijn gevoelens met mij. Ik aan de andere kant, begrijp zijn onvermogen tot het delen van gevoelens steeds beter. Het is ook heel moeilijk om bepaalde dingen uit te spreken en ook ik vind lang niet altijd de juiste woorden. Soms heb je gewoon een onbestemd gevoel en is het heel moeilijk om te achterhalen waar dat vandaan komt. Het leven onderweg verschilt niet veel van het leven thuis. Ook hier hebben we leuke dagen, hele leuke dagen en off-dagen. Die off-dagen gaan vaak gepaard met grauw weer, saaie wegen en industriële steden die we passeren. De hele leuke dagen zijn vooral in de natuur waar we prachtige plekjes vinden om wild te kamperen.

onderweg-01.jpg

Wat ik opvallend vond is dat de dag na de staatsgreep in Turkije voor ons helemaal geen off-dag was. Die dag kwamen we juist dichter bij elkaar en konden we goed met elkaar praten, voor mij voelde die dag vooral als verbondenheid. Het probleem is denk ik dat politieke problemen, zeker in het midden oosten, door het nieuws vaak worden uitvergroot en dat de berichtgeving zeer eenzijdig is. Voor ons voelt Turkije veilig en van de noodtoestand die is afgeroepen merken we weinig tot niets.

Dat brengt me als vanzelf bij een gebeurtenis van vandaag. Ik zat de reisadviezen van de rijksoverheid voor Iran en Pakistan te lezen. Heel naïef van mij misschien, maar dat had ik helemaal nog niet gedaan. Als je dat zo leest vraag je je serieus af wat je in hemelsnaam aan het doen bent. Zeker Pakistan moet toch wel heel gevaarlijk zijn en de kans dat we levend aankomen in India lijkt nihil. Natuurlijk waren we op de hoogte van de situatie in Pakistan en een groot deel van de route zullen we dan ook in konvooi moeten rijden, maar echt zorgen maakte ik me niet. Wat ik namelijk wel had gelezen van tevoren waren reisblogs van andere reizigers en deze zijn allemaal uiterst positief. Pakistan was bij veel reizigers het hoogtepunt van hun trip. Wie moet je dan geloven? Mensen die spreken uit ervaring, die er zijn geweest, of een overheid die je vooral angst aanjaagt.

onderweg-05.jpg

onderweg-04.jpg

Ik ben het spoor even bijster en zit met tegenstrijdige gevoelens. Aan de ene kant ben ik toch wel bang om naar Pakistan te gaan, maar aan de andere kant wil ik me niet laten kennen en me niet bang laten maken. Ronald schud dit soort angsten altijd makkelijker van zich af. Hij denkt positief, in Afrika heeft hij ook veel ‘moeilijke’ landen bereisd, dus dit zal ook wel goed gaan. Maar ik, de doemdenker ten top, zie natuurlijk weer allemaal beren op de weg. Voorlopig lijkt de route tot voorbij Teheran in ieder geval veilig en daar hebben we veel zin in. We gaan even afwachten hoe de sfeer is straks in oost Iran en dan voelen we vanzelf aan of het verantwoord is om door te reizen. Ervaring heeft ons geleerd dat het vaak wel meevalt. Mocht het toch echt niet goed voelen, dan gaan we zoeken naar een andere oplossing.

Onrust

Het landschap van Turkije is mooi en adembenemend. Gisteren hadden we een heerlijke relaxte dag. We reden door de bossen en bergen in het noorden en ons plan was om in de avond uit te komen in een natuurpark. Toen we daar aankwamen hebben we gekookt, gegeten en een stuk gewandeld. Daarna besloten we een film te kijken. Op het moment dat deze was afgelopen druppelden de eerste berichten over de staatsgreep binnen. Eerst nog heel onduidelijk, we hadden geen idee hoe ernstig het was, na verloop van tijd kregen we een beter beeld van de impact en omvang. Dit was het begin van een onrustige nacht. Familie en vrienden die willen weten of het goed met ons gaat sturen berichtjes en we houden koortsachtig het nieuws in de gaten. Ook onze medekampeerders zijn onrustig en het blijft nog lang rumoerig. De wildste scenario’s schieten door m’n hoofd en uiteindelijk val ik in een rusteloze slaap. Mijn dromen zijn warrig en ’s morgens ben ik gebroken. Als we het ochtendnieuws doornemen lijkt het allemaal mee te vallen.

onrust-01.jpg

Vol goede moed besluiten we verder te rijden. Als we echter het natuurpark uitrijden wordt het ons door meerdere mensen nadrukkelijk afgeraden om verder te rijden. Wat vertwijfeld rijden we nog een klein stukje, maar we besluiten toch in deze rustige omgeving te blijven en de nacht weer in het park door te brengen. We vinden een mooi plekje langs een riviertje waar we lunchen, zwemmen en de was doen. Langzaam valt het zware gevoel van ons af. We hebben eigenlijk best een leuke dag totdat we een helikopter over horen vliegen. De onrust wakkert weer aan en de helikopter blijft elke tien minuten terugkeren boven ons hoofd. Ook hebben we al de hele dag geen bereik, stel dat er toch weer iets is gebeurd. We ruimen onze spullen op en rijden terug naar de camperplaats.

onrust-03.jpg

onrust-04.jpg

Daar aangekomen is er geen slecht nieuws en niemand lijkt zich zorgen te maken; een hele geruststelling. Als je aan het reizen bent kom je na verloop van tijd samen in een soort cocon terecht. Samen in onze eigen, vertrouwde wereld, onze eigen routine en die is nu verstoord. We zijn niet bang, maar maken ons wel zorgen. Er hoeft maar dit te gebeuren en alles kan opeens anders zijn. Buiten ons zijn machten aanwezig waarvan we ons geen voorstelling kunnen maken; we zijn zo kwetsbaar als mens. Verdrietig word ik er ook van. Wij zullen, met een beetje geluk, over een week Turkije weer verlaten. Hopelijk komen we dan weer in onze reis routine en zijn de zorgen snel ver weg. Maar alle lieve mensen die we hier hebben ontmoet zitten er middenin.

Grote vragen

In Macedonië ontmoeten we veel andere reizigers waaronder een soort hippie waarmee we wat drinken en reisroutes uitwisselen. Ik vraag hem of ik de volgende dag een portret van hem mag maken en dat mag. De volgende ochtend is hij echter onbereikbaar en afstandelijk en als ik hem vraag wanneer ik de foto kan maken zegt hij dat het niet het juiste moment is en mag het niet meer. Het is natuurlijk ieders goedrecht om te weigeren, maar ik voelde me een beetje uit het lood geslagen. Op de één of andere manier vind ik het toch spannender dan gedacht om iemand voor een portret te vragen. Als ik dan een toezegging heb en het gaat niet door, dan vind ik dat jammer.

vragen-01.jpg

De aarzeling die ik voel als ik mensen vraag of ik ze mag portretteren komt vooral voort vanuit mijn gevoel dat ik iets van ze neem en niks terug geef. Ik voel me bezwaard omdat ik voor mijn gevoel, in de relatief korte tijd dat ik mensen spreek snel overga tot het maken van een foto. Ik vind het veel prettiger om mijn tijd in iemand te investeren, iemand echt te leren kennen, voordat ik begin met fotograferen. Op reis is dat echter lastig omdat je nooit lang op één plek bent; het zijn momentopnamen. Daarnaast is de communicatie een probleem, in het Nederlands of Engels gaat het prima, maar als we elkaars taal niet spreken wordt het moeilijk. Ik kan dan niet overbrengen wat ik wil. Hoe breng ik over dat ik een foto wil maken waar ik tijd voor nodig heb en geen hap snap kiekje.

vragen-02.jpg

Na drie dagen, een kater, veel piekeren en een fotografie dip, rijden we verder naar Griekenland. Ik blijf een beetje sippen en op een gegeven moment is voor Ronald de maat vol en krijgen we knallende ruzie. Hij is mijn aarzelingen, onzekerheid en besluiteloosheid helemaal zat. Voor hem is deze reis zijn grote droom. Hij doet elke dag wat hij het liefste doet: reizen. Voor hem is dat genoeg; hij is gelukkig en in z’n element. Ik maak het moeilijk door mijn getob en gepieker, mijn angsten en doemdenken en mijn heimwee. Dat de reis niet makkelijk zou worden wist ik van tevoren, maar dat had ik altijd op Ronald betrokken en niet op mijzelf. Het is zijn grote reis en ik reis alleen maar mee. Dom, want als ik heel eerlijk was geweest had ik kunnen weten, en stiekem wist ik het misschien ook wel, dat het ook voor mij moeilijk zou gaan worden. Veel problemen waarmee ik zelf kamp projecteer ik op Ronald en nu komen die dus keihard terug.

vragen-03.jpg

De grote vragen die mij bezig houden gaan over mijzelf; wat wil ik en wie ben ik echt. Wat Ronald wil, dat weet hij wel. Ik dacht, of hoopte, altijd dat ik dat ook wilde, maar dat is volgens mij niet waar. Ik laat me altijd zo beïnvloeden door mijn omgeving, door Ronald, maar wat komt nou echt voort vanuit mijzelf, wat wil ik echt in mijn leven. Na de ruzie hebben we hierover een goed maar confronterend gesprek gehad. Ik hoop dat ik op het vervolg van de reis niet alleen Ronald, maar ook mijzelf steeds beter ga begrijpen. Dat ik leer te vertrouwen op mijn eigen impulsen, dingen die echt uit mijzelf komen, en dat ik niet bang ben wat anderen daarvan vinden. Dat ik me niet teveel laat leiden door angsten en praktische zaken, maar open en eerlijk naar mijn gevoel luister.

De diepte in

diepte-01.jpg

Hoe gaat het met ons, met de reis, met het project. Ik denk dat met ups en downs de beste omschrijving is. Onderweg zijn heeft naar mijn idee twee kanten. Aan de ene kant kom je als het ware in een achtbaan terecht. Je gaat van de ene plek naar de andere, vaak weten we in de ochtend niet eens waar we die avond zullen slapen. Je moet maar inspelen op alles wat er op je pad komt. Aan de andere kant heb je onderweg heel veel tijd om na te denken en te mijmeren.

diepte-03.jpg

diepte-02.jpg

’s Avonds, in bed of bij een vuurtje, hebben we af en toe goede gesprekken en die kunnen best binnen komen. Pas probeerde Ronald te bedenken hoe het komt dat hij nooit echt zijn gevoelens met mij deelt. Dat heeft er volgens hem mee te maken dat ik daar vroeger nooit echt naar vroeg of er voor open stond. Ik was toen nog vrij jong en ik was niet echt bezig met gevoel. Moeilijke dingen ontkende ik gewoon, daar kon ik helemaal niet mee omgaan. Ik had het zelf als kind altijd relatief makkelijk gehad. Er is natuurlijk altijd wel wat, maar over het algemeen was mijn jeugd fijn. Een modelgezin, geen ruzies, scheidingen en geen zieke broer; het tegenovergestelde van Ronald. Natuurlijk ben ik gezegend met zo’n jeugd, maar het verklaart ook deels mijn onvermogen om hem te begrijpen en me in hem te verplaatsen.

diepte-04.jpg

Als ik terugkijk op de laatste vier jaar ben ik enorm veranderd. Ik ben me meer gaan interesseren in anderen, ik ben veel socialer geworden en minder verlegen. Fotografie heeft mijn nieuwsgierigheid getriggerd en me uitgedaagd om uit mijn comfortzone te komen, op mensen af te stappen en de diepte in te gaan. Mooi dat fotografie dat teweeg kan brengen, maar toen Ronald me leerde kennen was ik nog niet zo. Natuurlijk vindt hij deze verandering goed en moedigt hij me aan, maar hij kent me ook anders. Dit maakt veel duidelijk en het is fijn dat ik nu beter begrijp hoe het komt dat onze relatie is zoals hij is. De vraag is of het kan veranderen.

Alles of juist niets

Wat echt wennen is, is dat wij zelf het onderwerp zijn van dit project. Ik maak dus foto’s van onszelf en probeer naar ons te kijken zoals ik ook naar mijn andere onderwerpen kijk. Ik zoek naar beelden die voor mij betekenis hebben en verbeelden wat ik voel en wat ik wil zeggen. Het is heel moeilijk om die foto’s te herkennen als je onderwerp zo vertrouwd is, als je het van a tot z kent, of denkt te kennen. ik zie het soms gewoon niet omdat het zo gewoon voor me is. Soms heb ik het gevoel dat ik alles wel zou kunnen fotograferen. Of juist niets.

alles-01.jpg

alles-02.jpg

alles-03.jpg

Een paar avonden geleden regende het en lagen we op bed te praten. We hebben het over Laurens, maar vooral ook over ons. Ik heb soms het idee dat dit vooral de reis van Ronald is en niet die van mij. Ik ben toeschouwer, maar ik doe ook mee. Dat is verwarrend. Ronald is wel blij dat ik mee ben. Zonder mij was hij waarschijnlijk niet eens naar India gegaan, maar gewoon weer naar Afrika. Misschien zwak, makkelijk, een vlucht, misschien ook niet. Hij heeft het gewoon naar zijn zin in Afrika, het past ook beter bij hem dan India, veel rauwer en niet zo spiritueel. Als ik niet met Ronald was zou ik deze reis waarschijnlijk ook niet maken. Dat zou ik nooit durven in mijn eentje. We hebben elkaar dus nodig om tot deze reis te komen, dat vind ik mooi maar ook lastig.

alles-04.jpg

alles-05-1.jpg

Ik wil onderweg zoveel dingen gaan leren en begrijpen. Wat ik heel moeilijk vind is om in het heden te leven. Ik ben vaak heel erg bezig met wat er in het verleden is gebeurd en met wat er in de toekomst zou kunnen gaan gebeuren. Hierdoor vergeet ik vaak om me op het nu te concentreren. Dat klinkt misschien heel zweverig, maar dat is het volgens mij niet. Het heeft een nadelig effect op mijn fotografie, omdat ik simpelweg dingen mis, maar ook op andere vlakken heeft het gevolgen. Als ik met iemand in gesprek ben vergeet ik soms gewoon te luisteren omdat ik al bezig ben met wat ik straks ga terug zeggen. Soms ben ik zo afgeleid door mijn eigen gedachten of de dingen die om mij heen gebeuren dat ik helemaal niet opsla wat ik hoor. Als ik terugdenk aan alles wat ik over Ronald heb geschreven, over hoe gesloten hij is en dat hij niet zo makkelijk dingen loslaat, denk ik dat dit ook voor een deel aan mij ligt. Ik dender soms gewoon over hem heen en vang helemaal niet op wat hij zegt. Ik wil beter gaan opletten, registreren, stiltes er laten zijn en niet zelf gaan invullen. Gewoon afwachten en alert zijn, aanvoelen, luisteren en afwachten.

Het komt goed

Eindelijk zijn we vertrokken. Eind van de middag zijn we gaan rijden vanuit Rotterdam. Eerst hebben we nog een bezoek gebracht aan Laurens op de begraafplaats en toen waren we dan toch echt onderweg. Heel mijn leven draaide de laatste maanden alleen nog maar om de reis, alle gesprekken gingen erover, ik stond ermee op en ik ging ermee naar bed. Het is een raar gevoel dat het nu zover is.

radhadesh-01.jpg

Ik zag erg op tegen het moment van afscheid nemen. Het definitieve vaarwel zag ik voor me als één groot drama. Het begon al toen ik wakker werd met een jank bui die vanuit mijn tenen leek te komen. Ik heb geprobeerd het van me af te schudden en ben de dag zowaar goed doorgekomen. Het cliché is waar; zodra je onderweg bent valt alles van je af. Als je die eerste dagen in de auto zit gaan je gedachten hun eigen weg. Ik begon te fantaseren over alle foto’s die ik zou willen maken, alle verwachtingen die ik heb van de reis. Kan ik het wel, ga ik vinden wat ik zoek, wat zoek ik dan eigenlijk? Geen idee, ik probeer het los te laten en mee te gaan in alles wat we onderweg tegenkomen. Ik ga me laten leiden door mijn nieuwsgierigheid en de foto’s maken waarvan ik het gevoel heb dat ik ze wil maken. Ik moet eindelijk eens leren op mezelf te vertrouwen, alles komt goed.

radhadesh-02.jpg

Onze eerste stop is bij Radhadesh, de Hare Krishna tempel in de Ardennen. De plek is fijn en open waardoor ik meteen bij iedereen aanspraak heb. Die nacht slaap ik heerlijk en de volgende ochtend ben ik weer vol goede moed. Ik ben ook op mijn gemak in Radhadesh. Het is heerlijk om hier tot rust te komen na de stressvolle periode voorafgaand aan ons vertrek uit Nederland. Ik zou hier zo een week kunnen blijven, praten, muziek luisteren, wandelen; alles lijkt op z’n plaats te vallen. Voor Ronald is het hier echter iets te spiritueel, toch niet zo zijn ding. Zoals hij zelf zegt heeft hij totaal geen rust in z’n donder dus we zijn al snel verder gereden richting Frankrijk.

Positieve ontwikkelingen

Een paar nachten geleden lagen Ronald en ik in bed, beide met onze eigen gedachten. Als ik in bed lig slaan bij mij altijd alle twijfels toe en word ik zenuwachtig. Overdag ben ik te druk bezig en heb ik geen tijd om over dit soort dingen na te denken, maar in bed besluipen ze me en vraag ik me af hoe ik in deze sneltrein ben beland.

ontwikkelingen-01.jpg

Op een gegeven moment uitte ik dit. Ik heb altijd erg moeite met afscheid nemen, als kind kampte ik al met chronische heimwee. Een logeerpartij bij oma of een schoolkamp liepen vaak uit op een drama; huilend aan de telefoon en soms was het zelfs zo erg dat m’n vader me midden in de nacht moest komen ophalen. Deels ben ik hier gelukkig overheen gegroeid, vooral omdat ik mezelf steeds uitdaagde datgene te doen wat ik eng vond: lang en ver reizen. Het gaat allemaal prima als ik eenmaal weg ben, maar de aanloop ernaartoe vind ik vreselijk. Daarnaast vind ik het gewoon heel leuk om hier te zijn. Ik heb hele leuke vrienden, lieve familie, super leuk werk, interessante projecten en een fijn huisje in een fantastische stad. Kortom ik heb het naar mijn zin en als ik op reis ben mis ik dit alles. Natuurlijk heb ik mijn liefste gezelschap dan om mij heen, maar het is toch anders dan hier zijn. Ook leuk, maar anders, je hebt dan alleen elkaar om op terug te vallen.

ontwikkelingen-03.jpg

ontwikkelingen-02.jpg

Hierin zijn Ronald en ik tegenpolen. Natuurlijk mist hij zijn familie en vrienden, maar dat is voor hem geen belemmering. Onderweg is hij gelukkig en aan mij, de hondjes en de auto heeft hij genoeg. Het is zijn grootste droom om zich ergens in het buitenland te vestigen. Tot voor kort moet ik daar bij zeggen, want tijdens onze late night talk had hij een bekentenis. Aan de vooravond van al zijn eerdere reizen kon hij niet wachten om weg te gaan. Alles achterlaten was nooit een probleem, eerder iets positiefs. Nu vindt hij het voor het eerst in zijn leven ook jammer om weg te gaan. Dat is echt iets nieuws voor hem en ik ervaar dat als heel positief. Hij zegt wel dat reizen geen vluchtgedrag is, maar stiekem is dat natuurlijk wel een beetje zo.

Overpeinzingen

De reis naar India komt steeds dichterbij en daar word ik een beetje zenuwachtig van. Ik draai al een hele tijd om de hete brij heen, waarom wil ik deze reis gaan maken, waarom wil ik dit project gaan uitvoeren. Voor Laurens, voor Ronald, voor de familie van Laurens, voor zijn vrienden. Ik denk dat het daar, in essentie, allemaal niet over gaat. Het gaat over mij en Ronald. Toen Laurens overleed is onze relatie veranderd. Voor die tijd was het leven mooi, avontuurlijk en ongecompliceerd, we waren verliefd en dat was genoeg. Na Laurens overlijden is dat weggevallen, alles is niet meer zo vanzelfsprekend. Tijdens mijn onderzoek naar Laurens kwam ik tot een confronterende conclusie. Ik kan met iedereen over Laurens praten, iedereen deelt zijn verhaal met mij. Iedereen, behalve Ronald. Tijdens ons gesprek over Laurens kregen we zowat ruzie, omdat hij naar mij idee niks loslaat. Dat frustreert mij. Waarom mag ik hem niet begrijpen, waarom is hij zo hard en zo gesloten.

overpeinzingen-01.jpg

Deze vragen, daar zal de reis voor mij over gaan. Alle andere zaken zijn zijwegen, interessant, maar niet de hoofdzaak. De reis is een zoektocht naar elkaar en zal vragen op gaan roepen, dat is welkom en onontkoombaar. Het zal confronterend zijn om mezelf tegen te komen, keer op keer dezelfde worsteling, dezelfde vragen en hetzelfde gevoel van onvermogen. Het wordt een reisverslag zowel op fysiek als mentaal vlak. Het zal voor mij, zowel persoonlijk als fotografisch, een reis worden van ontdekking. Ik wil mijzelf en mijn relatie met Ronald beter leren begrijpen. Als fotograaf moet ik leren om op een meer autonome manier mijn beslissingen te nemen. Ik ben er altijd erg mee bezig wat anderen vinden; wat vinden zij dat ik moet maken, wat vinden zij dat ik moet doen. Maar de vraag moet zijn: wat wil ik zelf maken. Onderweg hoop ik, onder andere, daarachter te komen.